Etude comparative du verbe kabyle de la forme simple à la forme active
Loading...
Date
2021
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Université Mouloud Mammeri Tizi-Ouzou
Abstract
Tutlayt n tmaziɣtd agraw n tantaliyin d tmeslayin yeṭṭfen amḍiq meqqren deg waṭas n tmura.
Amyag n tmaziɣt yettiki ɣer taggayin n wawal anda afeggag yebḍa ɣef sin n yiḥricen : aẓar n umyag d tergalin, ma d asalaɣ n umyag d tiɣra.
Amyag n tmaziɣt ifetti ɣer tmeẓra ; izri (ilaway, ibaway), urmir aḥerfi, urmir ussid d wanaḍ.
Daɣen amyag n tmaziɣt yesɛa talɣa taḥerfit d talɣa tasuddimt (aswaɣ, amyaɣ, attwaɣ) d talɣa tuddist.
Deg tezrawt-agi neɛreḍ ad nessarwes gar ufeggag s talɣa taḥerfit akked ufeggag s talɣa taswaɣt.
Tamukrist :
Iwakken ad nessiweḍ ad d-nesken amgired yellan gar umyag aḥerfi mi ara yuɣal ɣer talɣa tassudimt, ad nefk kra n yisteqsiyen ɣef ara neɛreḍ ad nerr fell-asen ɣer taggara :
- Ma yella ubeddel n ufeggag umyig seg talɣa taḥerfit ɣer talɣa tasuddimt taswaɣt ?
- Ma yella imyagen at yiwet n talɣa ttbedilen ɣer yiwet n talɣa deg talɣa taswaɣt ?
- Akken nniḍen ma yella ubeddel n telɣa n umyag seg talɣa taḥerfit ɣer talɣa tasuddimt n uswaɣ ?
Turdiwin :
- Abeddel n talɣa yella s waṭas deg yimyagen yesɛan tiɣra tiččuranin.
- Tillugma tella-d s waṭas ɣer yiswir n yimyagen yesɛan kraḍ n yisekkilen ibeddun s tiɣratilemt.
Tasnarayt :
Tazrewt-agi-nteɣ d aserwes n yimyagen mi ara yillin deg talɣa taḥerfit ɣer talɣa tassudimt n uswaɣ deg-s ad neɛreḍ, ad nexdem tasleḍt n talɣa.
Ammud newwi-t-id deg umawal n J.M.DALLET tameslayt n At Mangellat nekkes-d 706 n yimyagen s talɣa taḥerfit.
Ammud yebḍa ɣef ukkuz n texxamin tamezwarut amyag s talɣa taḥerfit, tis snat aẓar n umyag, tis kraḍ amayag deg talɣa taswaɣt. Syin nebḍa imyagen d ḥsab n usaleɣ iwakken ad nessiweḍ ad d-nnaf ma tella tillugma gar umyag di talɣa taḥerfit akked umyag di talɣa tasuddimt taswaɣt.
Anadi-nteɣ nebḍa-t ɣef sin yiḥricen :
Aḥric amezwaru newwi-d deg-s awal ɣeftalɣa taḥerfit akked talɣiwin tisuddimin n umyag
Amyag d taggayt seg taggayin n umawal i d-yeskanayen tigawt n tɣara yettili s tezdit amaran gar uskim d umatar udmawan (asilaw) i d- kecmen ɣef uẓar dayen i t-yessemgiriden ɣef taggayin nniḍen:
Md :
- Yedda
- Y : amatar udmawan (asilaw)
- Dda : afeggag (aseɣru)
- Azar n umayag d tirgalin [D]
- Asalaɣ u umyag d tiɣra :yedda →ye C1 a
Amyag yesɛa sin n wanawen; amyag n tigawt (amagnu) yemmal-d tigawt, amyag n tɣara yemmal-d amek tega tɣawsa.
Amyag iccud ɣer wakud anda tigawin fetint ɣer ukkuz tmeẓra:
- Urmir (ilaway, ibaway)
- Urmir s ad
- Urmir ussid
- Anaḍ
Talɣa tasuddimt d asuddem timerniwt n kra n tecraḍ i umyag aḥerfi
Gar ticraḍ-a ad d-naf:
- Ticraḍ n uswaɣ : s, ss, sse, c, z.
- Ticraḍ n umyaɣ : mm, mm, my, nn.
- Ticraḍ u uttwaɣ : ttw, ttu, mm, nn.
- Talɣwin tisdukklanin : d assudim yettili s usdukkel n yisuddimen (aswaɣ, attwaɣ, amyaɣ). Aḥric wiss sin dayen yeɛnan tasnalɣa n umyag deg talɣa-s taḥerfit mi ara yuɣal ɣer talɣa taswaɣt, nexdem-asen tasleḍt n talɣa nufa-d deg-s:
- Abeddel n tɣara tamezwarut :
Md : aḍen → ssiḍen.
- Abeddel n tɣara talemmast :
Md : ihris → sihrew.
- Abeddel n tɣara taneggarut :
Md : unzu → zzunzi.
- Abeddel ayugan :
Md : rṣeḍ → surṣuḍ.
- Aɣelluy n tɣara tamenzut akked ubeddel n tɣara talemmast :
Md : ilwiɣ → sselweɣ → ssilweɣ.
Nufa-d d akken yella ubeddel n usalaɣ n umayag di talɣa taḥerfit mi yuɣal ɣer talɣa tasuddimt taswaɣt, tuget deg-sen ulac abeddel.
Description
136p.; table.; 30cm.(+cd)
Keywords
Citation
Etudes Linguistiques Amazighes