Essai d’élaboration d’un guide sur le système ABO suivi d’un glossaire terminologique en Tamazight.
Loading...
Date
2022-07
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Université Mouloud Mammeri Tizi-Ouzou
Abstract
Tasuɣelt d aƐiwed n sebded n uḍris yuran seg tutlayt ɣer tayeḍ, mebla ma nbeddel-as
anamek-is. Tettef aṭas n tiɣultin, maca deg leqdic-agi-nneɣ ad nwehhi kan ɣer tasuɣelt tusnant
tudersant.
Tasuɣelt tusnant tudersant tettiḥwiğ lefhama izaden d uƐiwed n uzekem ifazen n
yiḍrisen. Tessutur-d lemqadra n yal tafarkit n unadi d uzekem akken ad nerr agbur usnan
yellan deg taftart tanaslit.
Deg unadi-agi, nextar ad nexdem tasuɣelt : tfartin tudersanin i d-yewwin ɣef unagraw n
yidammen ABO d Rizus seg tutlayt tafransist ɣer teqbaylit.
Axeddim-agi yebḍa ɣef sin yexfawen, amezwaru d tasuɣelt n snat n tfartin i dittmeslayen
seg yiwet n lğiha ɣef unagraw n yidammen ABO d Rizus seg tayeḍ ɣef isufar n
yidammen. Ixef wis sin d tasleḍt n tesniremt anda nerra ddahn-nneɣ ɣer uzar, taggayt n
tjerrumt, addad, anaw, agdazal n yal awal s tfransist.
Deg ixef amezwaru ad naff tilɣutin d uswurin unagraw-agi yettwasuɣel seg tfransist ɣer
tmaziɣt, ihi ad n-inni anagraw n yidammen ABO yettwabadu s tillint n yimgalazaren
(érythrocytaire)(A d B ) d tfekkamgalin tigmawiyin tiḥerfiyin n wanaw IgM , mgal-A akked
mgal-B yeqqnen ɣer yimgalazaren imegḍalen n tenbult tazewwaɣt. Tifekkamgalin mgal-A neɣ
mgal-B, nketteb-itent seg wass amezwaru n tudert-nneɣ, anda ur d-nessebday ara tamsalt n
unqal neɣ tadist. Ma yella tinebulin tizewwaɣin ur sawalent ara i yimgalazar A neɣ B, amdan
ad yexdem tifekkamgalin mgal yimgalazaen-agi iwumi ur yessawel ara.
Anagraw ABO yettguccul-d ukuz n taggayin n yidammen Ɛla ḥsab n tillin neɣ tulacin n
sin n yimgalazaren, A d B ɣef tjuma n tenbulin tizewwaɣin. Win yesƐan amgalazar A taggayt
idammen-is d A, win yesƐan B teggayt i yidammen-is d B, win yesƐan A d B yettkaɣer
taggayt n yidammen AB, ma d win ur nesƐi ula d yiwen taggayt-is d O.
Taggayin-agi d timguccel i wenqal n yidammen.
Anagraw Rizus (RHD) yettguccul-d tilin neɣ leɣyab n umgalazar D ɣef tenbullin
tizewwaɣin. Mi ara yili yesƐa-t umdan ad d-nini yesƐa Rizus d ufrar, ma ur t-yesƐi ara d
Rizus ibaw. Tifekkamgalin mgal-RHD d tifekkamgalin tirluganin n wanaw IgG , ttwaksabent
deg unqal n yidammen neɣ tadist. Mi ara illint tenbulin tizewwaɣin ur ssawalent ara i
wamgalazar D, yezmer ad d-yexdem umdan tifekkamgalin mgal amgalazar-agi.Assedukkel n yinagrawen ABO d Rizus yefka-d tazmert ad nsismel ṭam (8) n taggayin n
yidammen : O+ , O-, A+, A-,B+,B- ,AB+,AB-. Inagrawen-agi ihi cerken di sin.
Llant snat n tfukksiwin tisunmadanin i nessexdam akken ad d-nini ɣer wanta taggayt
ABO yettkki umdan, tirmit taselɣa d tirmit (sérique).
Akken ad nizmir ad nexdem anqal n yidammen, llan ilugan ilaq ad neḍfer iwumi
nessawal ilugan n undal n yidammen.
Llan daɣen inagrawen niḍen ɣer tama n unagraw ABO d Rizus : anagraw KELL,
DUFFY, KIDD akked unagraw LEWIS.
Isufar n yidammen d iheggiyen i d-ttawin sɣur iwzayen i d-yettaken idammen. Nsefren
snat n taggayin n isufar n yidammen : isufar n yidammen arukid akked dwawi isuddimen n
yidammen.
Syin nuɣal ɣer tesleḍt n tesniremt yellan deg ixef wis sin. Deg unadi-nneɣ nessawed
nxeddem-d umuɣ n 103 n wawalen usanen sugdazal-nsen deg tefransist. Deg umuɣ-agi nuffad
belli 93 n wawalen –agi abuḍ-nsen d azar anafɣan n yisem.
Tasniremt tudersant txus akken ad nizmir ad nexdem tasuɣelt tummidt deg uswir
umawal, acku drus n yixeddimen i yellan sƐan asaɣ d usentel-agi.
Akken ad d-nexdem tasuɣelt tusnant igerzen, nesnulfa-d awalen seg ubuḍ n yizuran
imuddiren suseḍfar amedya :
« ahilan » (programmée) : nekssit-id seg uzar HL n wawal « ahil » (programme).
« takawanit » (cellulaire) : nsufeɣ-it-id seg uzar n wawal « takawit » (cellule).
Nsexdem-d daɣen kra n yimerḍalen ɣer taƐrab am awal « anqal » (transfusion).
Ɣer taggara nsuffeɣ-d umuɣ n 55n wawalen i wumi ur d-nuffi ara agdazal s tmaziɣt.
Deg unadi-agi nsexdem snat n tarrayin n tsuɣelt : deg deqs n tikkal nsexdem tasuɣelt s
ugdazal, yella anda daɣen nessawel i tsuɣelt n yal awal s wawal.
Description
84p.; table.; 30cm.(+cd)
Keywords
Citation
Linguistique et Didactique