Traitement géolinguistique de la consonne latérale [l] dans les communes de la wilaya de Tizi-Ouzou

dc.contributor.authorMECHAREK, Fatima
dc.contributor.authorDJAROUN, Sara
dc.date.accessioned2022-02-21T12:49:16Z
dc.date.available2022-02-21T12:49:16Z
dc.date.issued2021-02
dc.description30cm.; 111p.; tabl.en
dc.description.abstractTamaziɣt, seg wakken yewseɛ wannar-is, tebḍa d iḥricen, yal aḥric yuɣ abrid iman-is, ad tt-naf deg yidurar, di ssḥari. Tutlayt-agi, ttmslayen-tt deg waṭas n tmura : di Lezzayer, di Lmeṛṛuk, di Tunes, di Mali, di Nijer akked Tegzirin-Tikanariyin. Di yal tamurt, ad naf ttmeslayen tantala neɣ tameslayt temgarad ɣef tiyaḍ ama deg temsislit, ama deg umawal, ama di talɣseddast neɣ deg unamek. Taqbaylit d tutlayt i d-ibanen gar waṭas n tantaliyin timaziɣin nniḍen. Ttmeslayen-tt di temnaḍin n ugafa n tmurt n Lezzayer. Ttmeslayen-tt di Twilaytin n : Tizi-Uzzu, Bgayet, Sṭif, Tubiret, Bumerdas, Burǧ Bu-Ɛririǧ d Ǧiǧel (amur kan deg-s). Temgarad seg temnaḍṭ ɣer tayeḍ ama di talɣa neɣ di temsislit. Inadiyen d yimahilen yettwaxedmen ɣef teqbaylit mačči d izli. Anagraw anutlay n taqbaylit, unant mačči d kra deg yiswiren-agi : Timsislit, amawal, talɣaseddast d tesnamka. Di taɣult n trakalt tanutlayt, anadi amenzu yetwaxedmen ɣef teqbaylit d tazrawt n André BASSET, deg-s yessemḥileq-d akk i tmurt n Leqbayel akken ad iẓer amek i ttsemmin i yiferdisen n tfekka n umdan di 219 n tedgatin. Netta yefren 20 yismawen seg umawal n tfekka n umdan. Nekkenti, nefren asentel-agi-nteɣ ɣef yimesli [l] akken ad nẓer amek yettwanṭaq di temnaḍin ittekkin ɣer Twilayt n Tizi-Uzzu. Ha-tt-a tmukrist i d-nefka: d acu-tent tneḍwa timsisliyin n yimesli [ l ] deg 50 tudrin n Tizi-Uzzu d wamek mefruzaɛent deg wakal n ugezdu n Tizi-Uzzu ?. Axeddim-agi-nteɣ, isenned ɣef wammud n wawalen yesɛan targalt [l], nejmeɛ-d 156 wawalen (ismawen d yimyagen), nebḍa-ten ɣef ukuẓet n taggayin : Di taggayt tamezwarut, ad naf imesli aḥerfi (wer ussid) ; Di taggayt tis snat, ad naf imesli ussid; Di taggayt tis kradet, ad naf imesli [ l ] sdat tergalt [ t ] (deg yismawen untiyen) ; Di taggayt tis ukuzet, ad naf imesli [ l ] deg wawalen iṛeṭṭalen. Deg umahil-agi-nteɣ, nsexdem tasastant s wacu ara nseqsi imselɣa deg unnar. Imselɣa i nseqsa sɛan gar 20 d 36 n yiseggasen di leɛmer-nsen, rnu ɣran akk. Awalen-nni i d-nefren di tsastant, nura-ten s tutlayt tafransist akken amselɣu mi ara iwali awal-nni ad-t-id-yini s teqbaylit akken yettmeslay netta di temnaḍt-is. Anadi-nteɣ, nexdem-it ɣef 50 n tudrin n Tizi-Uzzu. Nufa-d kra n yiɛewwiqen mi nseqsay deg unnar: kra n yimselɣa ur qbilen ara ad d-mmeslayen yid-nteɣ, llan wid ur d ibdiren ara ismawen-nsen. Ur nseqsa ara imdanen meqqren di leɛmer acku awalen-nni i nura s tefransist, nkukra ad aɣ-id-rren imi llan wid ur nessin ara tafransist. Neṭṭef-d akk isallen yeɛnan imselɣa-nni nseqsa. Nsenked-d imahilen n yisdawanen yettwaxedmen ɣef temsislit d tsenfunimt d tezrawin yerzan tarakalt tanutlayt am Mena LAFKIOUI ɣef trifit, M. BUǦELLAL ɣef tcawit, Xellaf MADWI ɣef teqbaylit, …. Amahil-nteɣ, nabḍa-t ɣef sin yixfawen. Deg yixef amezwaru, nesbadu-d kra n wawalen igejdanen yerzan asentel n unadi-nteɣ amedya : timsislit, tamḍawit, tarakalt tanutlayt, ….. ; deg yixef-agi, nerna nsenked-d tizrawin yettwaxedmen ɣef trakalt tanutlayt n tmaziɣt. dagi, daɣen nmeslay-d ɣef tulmisin n yimesli [l] d wamek ibeddel akked tneḍwa-s di tantala tarifit akken i t-id-tefka Mena LAFKIOUI. Deg yixef wis sin, nesleḍ deg-s i tkerḍiwin i nexdem ɣef yimesli [l]. Dagi, neɛreḍ ad d-nsegzi amek mefruzaɛent tneḍwa n tergalt [l] di tɣiwanin n ugezdu n Tizi-Uzzu. Deg yixef-agi, nsefhem-d tineḍwa n yimesli [l] ɣef leḥsab n taggayin-nni akken i tent-nexdem di tsastant: A- Targalt taḥerfit [ l ] : nufa-d targalt taḥerfit [ l ], tesɛa semetmus n tneḍwa : [d ᶻ] , [l ] , [j] , [r] , [l ᶾ] ; d tanḍa [ l ] i semrasen s waṭas di tmenaḍt n Tizi-Uzzu. B- Targalt tussidt [ ll ] : targalt-agi, ur yemgarad ara akk lmenṭeq-is di merra timnaḍin ittekkin ɣer ugezdu n Tizi-Uzzu. C- Targalt [ l ] sdat n [ t ] (deg /lt/ ) : targalt [ l ] sdat n [ t ] (deg /lt/ ), tesɛa kraḍet n tneḍwa : [jθ], [θ] , [t t . Asusru [t t , iban-d s temsertit n /lt/ rnu, d tanḍa-agi ay smersen s waṭas di tɣiwanin n Tizi-Uzzu. D- Targalt [ l ] deg wawalen ireṭṭalen : tesɛa kraḍet n tneḍwa : [d ᶻ] , [l ] , [j] , [l ᶾ]. Nufa-d d targalt taḥerfit [ l ] ay semrasen s waṭas deg wawalen reṭṭalen di Twilayt n Tizi-Uzzu. Di tagara, nufa-d imesli [ l ] d netta i ssexdamen s waṭas di 50 temnaḍin ittekkin ɣer Twilayt n Tizi-Uzzu. Nessaram anadi-agi-nteɣ i nexdem ɣef tergalt [l] ad t-kemmlen wiyaḍ ; acku nekkenti ur aɣ-tefki ara teswiɛt ad nkemmel akk timnaḍin n Tizi-Uzzu ; ɣef waya I nexdem 50 tɣiwanin. Ihi, nessaram ad ikemmel unadi-agi i wakken ad nẓer amek dɣa ẓẓant tneḍwa n y imsli /l/ di temnaḍin akk n Tizi-Uzzuen
dc.identifier.citationEtudes Linguistiques Amazighesen
dc.identifier.urihttps://dspace.ummto.dz/handle/ummto/16388
dc.language.isofren
dc.publisherUNIVERSITE MOULOUD MAMMERI TIZI-OUZOUen
dc.titleTraitement géolinguistique de la consonne latérale [l] dans les communes de la wilaya de Tizi-Ouzouen
dc.typeThesisen

Files

Original bundle
Now showing 1 - 1 of 1
Loading...
Thumbnail Image
Name:
Mas. Amz. 562.pdf
Size:
6.03 MB
Format:
Adobe Portable Document Format
Description:
License bundle
Now showing 1 - 1 of 1
No Thumbnail Available
Name:
license.txt
Size:
1.71 KB
Format:
Item-specific license agreed upon to submission
Description: