Analyse des erreurs commises dans les productions écrites sur le texte argumentatif en langue amazigh dans la classe de Quatrième année moyenne au CEM Ahmed Chafai Makouda
Loading...
Date
2022
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Université Mouloud Mammeri Tizi-Ouzou
Abstract
Tutlayt n tmaziɣt d tutlayt am tutlayin niḍen, d nettat i d tayemmat n ugdud amaziɣ, ɣas akken zik ur tesεi ara amkan-is di tmetti tazzayrit, maca deg useggas 1995 bdan aselmed-is tikkelt tamenzut. Deg useggas 2003 tuɣal d taɣelnawt. D tunṣibt deg useggas 2016. Гas akken tutlayt n tmaziɣt seg imelmi kan i teṭṭef amkan-is di tmeti tazzayrit, dɣa ula d nettat mačči zik ay-a i d-teffeɣ seg timawit ɣer tira, imi iselmaden n tmaziɣt ttarun s ugemmay n Lmulud Mεemri neɣ win iwumi qqaren « tamεemrit ». Tutlayt n tmaziɣt tekcem ɣer yiɣerbazen n tmurt, meεna anelmad ar ass-a n wussan yettmaggar-d uguren deg tira-ines, ɣef way-a iselmaden yettuḥettem fell-asen ad wellhen inelmaden ɣer tira n usenfali.
Axeddim-nneɣ yella-d ilmend n way-a, d tasleḍt n yisenfaliyen n tira n uḍris imesfukel d wuguren n tira yellan deg-s ɣer yinelmaden n uɣerbaz alemmas « Ḥmed Cafεi » di tɣiwant n Makuda aswir wis ukkuẓ.
Tamukrist-nneɣ tebna ɣef wuguren i d-ttmaggaren yinelmaden di tira, d tira n uḍris imesfukel :
- D acu-ten wuguren n i d-ttmaggaren yinelmaden di tira akked tira n yisenfaliyen n uḍris imesfukel ?
Uqbel ad naweḍ neɣ ad nekcem ɣer umahil-nteɣ, neffeɣ-d s snat n turdiwin :
- Di tazwara, nezmer ad d-nini ssebba n tuccḍiwin-agi d lexṣaṣ n tira n yisenfaliyen.
- Tis snat, d linternet akked lexṣaṣ n tɣuri n yidlisen neɣ ungalen akked tira.
Anadi-nteɣ yebḍa ɣef ukuẓ n yixfawen :
Deg yixef amenzu
Di tazwara n yixef-agi nebder-d s umata d acu i d asfukel, d wacu i d wanawen-is imenza.
S akkin, nezzi ɣer uḍris imesfukel. Di tazwara nexdem tabadut i uḍris d acu i d aḍris.
Tis snat nefka-d tabadut i uḍris imesfukel : d aḍris ideg yekkat bab-is ad isellez (ad iqenneɛ) win ara t-yeɣren akken ad yexdem neɣ ad yamen s kra. Yezmer ad yebnu ɣef yiwet kan n turda ; neɣ ɣef snat n turdiwin. Yal turda tetteddu s yifukal ; ifukal-nni, laqen-asen yimedyaten. Sakin nebder-d tulmisin-is n tjerrumt : tulmisin i d-yettilin deg uḍris imesfukel :
- Imqimen : nekk, kečč/kemm, kunwi/kunemti.
- Imyagen : imyagen n turda akked wudem amezwaru asuf « nekk ».Md : ẓriɣ, fehmeɣ… Tanfalit n tilawt : Md : ɣef akken ẓriɣ, ɣef akken d-ḥkan,…
- Talɣa n yimyagen : urmir ussid, urmir aḥerfi, izri ilaway/izri ibaway.
- Tisɣunin yettilin deg uḍris imesfukel : iswi, aqbal, tanmegla, timentelt, anelkam/agmuḍ, timerna.
Imir daɣen nexdem tifelwiyin n tesɣunin i d-yettilin deg-s (aḍris imesfukel).
Гer tama niḍen nuwi-d awal ɣef yiswi n uḍris imesfukel d tesleḍt-is, d umecwar ad netbeε akken ad naru aḍris, tasleḍt n uḍris imesfukel tettili akken ad nakez tarrayt i yeḍfer umaru deg usfukel-is. Tarrayt-agi teskan-d amek i d-yefren abrid s-way-s yezmer ad isellez imeɣri.
Imir nexdem taɣessa-ines tuddist d tḥerfit. Tuddsa taḥerfit tettili mi ara yili uḍris ibedd kan ɣef yiwet n turda. Amaru deg tegnit-a ad ibeyyen tamuɣli-s neɣ takti-s, syin akkin, deg tneflit n uḍris, ad d-yefk ifukal s-way-s ara d-yesken tixutert akked tidet n wayen ɣef d-yettmeslay.
Deg taggara ad d-yefk awal aneggaru ad yili d tasemlilt ɣef tmuɣli-s. Taɣessa tuddist, tettili mi ara yili ibedd ɣef snat n turdiwin yemgaraden. Yettwasuddes s kradet n tegnatin. Tettili deg-s turda tamezwarut d turda yellan mgal-is (tameglurda) akked tsemlilt ara yessemsawin gar-asent.
Гer taggara nefka-d azenziɣ n aḍris imesfukel :
Azenziɣ n uḍris imesfukel :
- Tazwert : ad tebdu s wawal ara d-yessun i tmukrist (deg-s i tella tmukrist).
- Asnefli : deg-s :
1. Turda : ifukal + imedyaten
2. Tameglurda : ifukal + imedyaten
- Tagrayt : ayen iɣer yessaweḍ usfukel, yezmer ad d-yesmekti deg-s tikta tigejdanin, yezmer ad d-yefk rray-is neɣ ad d-yefk isteqsiyen niḍen. (neɣ d tasemlilt).
Deg yixef wis sin
Deg tazwara n yixef-agi, nefka-d tabadut i tuccḍa, s akkin nemla-d anawen yemgaraden n tuccḍa, wid n ugbur, wid n talɣa, d wacu i d ssebba n tucccḍiwin-agi.
Seg tama niḍen nexdem tabadut i wagul, imir nexdem d acu i d agul deg ulmad, tis snat d acu i d amgired gar tuccḍa d wagul.
Tis kraḍet, tabadut i tira, d acu i d tira ? S akkin tabadut i usenfali s tira. Rnu ɣer way-a nexdem amek selmaden asenfali s tira deg uɣerbaz alemmas.Di taggara d acu n tikli ara yetbeε uselmad di temsirt n usenfali s tira, daɣen nuwi-d awal ɣef yiswi n usenfali s tira.
Ixef wis kraḍ
Deg yixef-agi nexdem tasleḍt i kra n yisenfaliyen s tira i uran inelmaden uɣerbaz alemmas Ḥmed Cafεi Makuda, aswir wis ukuẓ.
Deg leqdic-nneɣ nufa-d kra n wuguren :
Uguren n umawal
Llan wid n tesnilest:
- Inelmaden ttarun ayen sellen, tamsertit gar « ad » d umyag, Md : « anelḥu », « ad nelḥu ».
- Tira n yilem di tazwara n wawal. Md : « eḥbes », « ḥbes ».
- Tamsertit gar « d » akked « t ». Md : « ttazeddgant », « d tazeddgant ».
- Tucḍiwin n tussda. Md : « iḍeqer », « iḍeqqer ».
Llan daɣen wuguren yettilin gar :
- « e » akked « i ». Md : « yeberdan », « yiberdan ».
- « a » akked « e ». Md : « laxla », « lexla ».
- « u » akked « e ». Md : « akkud », « akked ».
Tucḍa n teɣri tilemt : ilem ɣer taggara n wawal. Md : « amkane », « amkan ».
Tucḍa di tjerriḍt n tuqqna. Md : « imanis », « iman-is ».
Awalen imerḍilen. Md : « tjur », « isekla ».
Tira s yiskilen n tefransist. Md : « iroḥ », « iruḥ ».
Tuccḍiwin n tesftit maca dag-i ur d-nufi ara ula d tucḍa.
Tucḍdiwin n usuddem daɣen ur d-nufi ara ula d tucḍa.
Ixef wis ukuẓ
Deg yixef-agi angaru nehder-d ɣef tira n uḍris imesfukel : yebḍa ɣef kraḍ n yiḥricen.
Aḥric amenzu nehder-d ɣef wugulen yettilin di tjerrumt n uḍris, amek yebna uḍris-nni, ma yella tiktiwin ta tettkemmil tayeḍ, imi taɣessa n uḍris d wugulen yellan deg yinaw, s akin nwala ma yella ttqadaren anaw n uḍris ma yella d aḍris imesfukel.
Llant daɣen tucḍiwin n usigez ma yella ttarran asigez anda iwata :
Tucḍiwin n usigez. Md :
Mebla asigez Iwakken ad nessenqes seg usebluleɣ ilaq ɣef umdan ad yessizdeg tawennaḍt anida yettidir yelzem ad nessenɣes ur nbennu ara aṭas n luzinat ur ilaq ara ad nḍeqqer ixuccan deg yiberdan d tẓegwa
S usigez
Iwakken ad nessenqes seg usebluleɣ, ilaq ɣef umdan ad yessizdeg tawennaḍt anida yettidir, yelzem ad nessenɣes ur nbennu ara aṭas n luzinat, ur ilaq ara ad nḍeqqer ixuccan deg yiberdan d tẓegwa.
Nufa-d daɣen tucḍiwin n wallus, ttalsen-d tiktiwin-nsen ur d-ttawin ara awalen neɣ tiktiwin timaynutin.
Aḥric wis sin : deg uḥric-agi nexdem ugulen yellan di tjerrumt n tefyirt, nmuger-d ugulen yellan di tjerrumt n tefyirt, ur ttarun ara tafyirt akken iwata neɣ akken tebna. Гer tama nniḍen nufa-d daɣen ugulen yettilin di tefyirt tuddist tamassaɣt.
Deg uḥric wis kraḍ, nmuger-d tucḍiwin yettilin deg umawan, am awalen imerḍilen ama di tutlayt n taεrabt neɣ di tutlayt n tefransist.
S akin tucḍiwin yettilin deg uktawal.
Taggrayt
Di taggara n tesleḍt nexdem nufa-d belli inelmaden xuṣṣen aṭas di tira, akked lebni n uḍris, ur ṭṭafaren ara taɣessa n uḍris.
Description
98p.; Table.; 30cm.(+cd)
Keywords
Citation
Etudes Linguistiques Amazighes