Tazrawt tamerwast (Timsislit, talɣawit, tasnamkit) gar tentala taqbaylit akked tentala tarifit
Loading...
Date
2023
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Université Mouloud Mammeri Tizi-Ouzou
Abstract
Nessaweḍ deg uḥric-agi ad d-naf amek i yettili ubeddel n unamek di snat n tentaliyin deg wayen yeɛnan amerwes , tagetnamka,talulɣa d uneflisem , nufa-d assaɣen isnamkiyen n tgada d tenmegla d wid n umyellel . Deg ukenni gar tentala taqbaylit d tentala tarifit nufa-d awalen yesɛan yiwet n talɣa d yiwen n unamek , awalen isɛan yiwet n talɣa mgaraden deg unamek d wawalen yemgaraden deg uẓar sɛan yiwen n unamek. Tazrawt-nnteɣ d aserwes n yiẓuran yezdin gar tentala taqbaylit d tentala tarifit . Deg wammud nefren azal n 375 n wawalen ama d ismawen ama d imyagen , imeqqimen ... neɛreḍ ad ad ten-nesleḍ di kraḍ n yeswiren n tesnilest:
Deg uḥric amezwaru , nemmeslay-d ɣef temsislit ,nwala attwiɣi n yiẓuran d wamek i d-yettili umeskel amsislan i d-igellun s ubeddel n uẓar ama s usedres n uẓar nufa-d imedyaten deg temsertit Md: kker → nker , deg ujlay n tergalin Md: miẓiḍ → ẓid , akked wanda azgenaɣri yettuɣal d tiɣri [y]→[i]Md: yeblis → iblis , [w]→[u] Md: zegzew→ziyzu , yella ubeddel deg wadeg n ususru Md: [k]→[c] , [l]→[r] , [ll]→[ǧǧ] , [g]→[y] neɣ d [j]: ..., nufa-d imedyaten deg umyutti n tergalin am : FKR→KFR , ma d ameskel amsislan ur nettnal ara aẓar nufa-d imedyaten di tussda , akked tiggeɣt d tzenzeɣt maca ur ṭṭuqqten ara .
Deg uḥric wis sin, nexdem tasleḍṭ talɣawit nufa-d ayen yemgaraden d wayen yemgadan gar teqbaylit d trifit , di yal tantala isem yebna ɣef tewsit , amḍan d waddad , nufa-d deg yisem imefti asuddes di snat n tentaliyin ama s usenṭeḍ n yiferdisen Md : “aɣesmar”, ama s usdukkel n yiferdisen Md: mucc n berra , nufa-d imedyaten deg usuddem anejrum ama (d asuddem anisem neɣ d umyig ) d usuddem n tɣara (asuddem s wallus n tergalin , asuddem n uwṣil n tɣara) , ɣef leḥsab n wammud azal n umgired gar teqbaylit d trifit yugar azal n umgada gar-asent , syin akkin newwi-d awal ɣef wawal aṛeṭṭal nwala belli tantaliyin di snat reḍlent-d ɣer tutlayin niḍen ladɣa tutlayt n taɛrabt.
Deg uḥric aneggaru , nexdem tasleḍṭ tasnamkit ,neɛreḍ ad d-nessenser inumak n wawalen d wassaɣen isnamkanen i ten-yeqqnen . Assaɣen inamkiyen bḍan ɣef sin : assaɣen n tgada d tenmegla d wassaɣen n umyellel , s umata llan di yal tantala.Deg ubeddel n yinumak nufa-d imedyaten deg tagetnamka , deg umerwes , aneflisem d tlulɣa di snat n tentaliyin. Awalen yesɛan yiwet n talɣa yiwen n unamek nufa-d azal n 61 % ɣef wayen yellan deg wammud ,awalen yesɛan yiwet n talɣa mgaraden deg unamek nufa-d azal n 4 % , awalen yesɛan yiwen n unamek mgaraden deg uẓar azal n 10% ɣef wayen yellan deg wammud.
Ɣer taggara nessaram nerra-d tiririt ɣef tmukrist i d-nefka , nessaram amahil-a ad yili di lmendad n yal win yettnadin deg taɣult-a n tesnawalt.
Description
89p.; Cartes; Table.; 30cm.(+cd)
Keywords
Citation
TUSSNA N TENTALIYIN