Les stratégies d’apprentissage de l’écrit en tamazight cas de 4éme et 5éme année primaire
Loading...
Date
2023
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Université Mouloud Mammeri
Abstract
Amahil-nneɣ yekcem deg taɣult n tesnelmudt , iswi-s d asulu d tesleḍt n tuccḍiwin n yifarisen s tira i uswir wis ukkuẓ 4 d wis semmus 5 n ulmud amenzu, deg yiɣerbazen n wasun n Tegzirt deg waɣir n Tizi Wezzu , Neffṛṛeq daɣen imsastanen (questionnaires) i yiselmaden i wakken ad d-naf uguren d-ttmaggaren deg wayen yerzan aselmed .
Nefren armud n tira acku yeɛa amkan meqqren deg unnar n uselmed , akala n tira yettwaḥseb d tigawt tagejdant deg ulmud n tutlayt . Tillumẓa ines tettban-d d taxatart seg umures aɣurbiz , almad n tira, yettili-d kan s uselmed mačči am tutlayt timawit i nezmer ad nelmed beṛṛa n uɣerbaz.
Dɣa , i wakken ad nseddu amahil-agi nneɣ akken ilaq, nefka-d tamukrist-agi :
Acu n wuguren i zemren ad d-mmagren yinelmaden n uswir wis ukkuẓ d wid n uswir wis semmus n ulmud amenzu deg ufares s tira-nsen ? D acu-tent ssebbat akked uẓar n wuguren-agi ? acu-tent tifrat i ilaqen i wakken ad nesseji ay-agi ?
I wakken ad nesbed anekmer agi nneɣ , nessumer-d kra n tuttriwin d turdiwin akken ad ilint d asalel i tesleḍt nneɣ .
Tuget n tuccḍiwin deg yifarisen s tira n yinelmaden n tmaziɣt deg uɣerbaz amenzu , sseba nsent d aswir n tjerrumt akked tirawalt ur ngerrez ara ɣer yinelmaden-agi .
Timental n tuccḍiwin-a zemrent ad ilint imi:
- Tutlayt tafransist i d almud nsen amezwaru .
- Ur gzin ara inelmaden akken ilaq timsirin n tirawalt.
- Lexṣaṣ n usluɣmu s urmud n tzabut.
Seld aḥtac d tesleḍt n yisefka i d-yettwaleqqḍen : newweḍ ɣer yigmaḍ i d-iteddun : Tuget n yinelmaden n uswir wis 4 d wis 5 n ulmud amenzu , ttgen kra n tuccḍiwin s tewsatin yemgaraden , Neɛreḍ ad d-nekkes akk tuccḍiwin ay yettwagen deg yifarisen s tira, yernu ad tent-nessismel almend n wannaw-nsent .Nger tamawt i uwenneɛ am acemma n uswir wis semmus imi ggan kan azal n 35% n tucḍiwin , ma d aswir wis ukkuẓ 45 % ; awenneɛ n uswir s wazal n 10 %.
Di tuget nezmer ad d-nini , annawen n tucḍiwin i ggan yinelmaden terza tssastant : 28 % rzan tirawalt ma 16% nniḍen rzan tajeṛṛumt.
Ma nwala tasleḍt n yimsasstanen , ad d-nini belli inelmaden rran lwelha nsen ɣer ulmud n tmaziɣt , d igemmaḍ iggerrzen , ay-agi yessebgan-d leɣbi n yinelmaden-agi akken ad issinen ugar d uḥemmel nsen i tutlayt d yidles n tmaziɣt.
Ayen yerzan akud yettunefken i uselmed n tutlayt tamaziɣt , azal n 36 % n yiselmaden ttwalin d ayen kan i as-ilaqen , maca 64% nniḍen nnan-d belli ay-agi drus , ilaq-as wakud ugar ugar.
Aṭas n ssebbat i izemren ad ilint deffir n lexṣaṣ-a :
-Lexṣaṣ n tedrimt d yiselmaden uzmiren .
- Aẓayer ur ngerrez ara i yettwafken i uselmed n tutlayt tamaziɣt .
Ɣef wakken i d-nnan yiselmaden deg tririyin-nsen , inelmaden ttafen-d aṭas n wugguren deg ulmud n tira , ladɣa ayen yerzan tajerrumt d tirawalt.
Almend n yigemmaḍ , tuget n yiselmaden (45 % - 46 % ) , ur walan ara iḍrisen d-yellan deg yidlisen iɣurbizen s tmuɣli igerrzen , anager 9 %. Sumata iselmaden ur ttwaqenɛen ara s tɣara n yiḍrisen-agi , d ayen i izemren ad iḍur tarrayt n uselmed nsen , ɣef way-agi gren-d tiɣri nsen i wid teɛna temsalt akken ad wwenɛen ayen ilaqen.
Iban-d belli akk iselmaden yettwasteqsan sseqdacen tazabut akken ad sketin amarag n temsirt , acku s tzabut nezmer ad nektazel armud n tjerrumt d tirawalt.
Tuget n yiselmaden (90 %) ttwalin belli tarrayt iwulmen i uselmed d ulmud n tira d tarrayt n unkmer s tzemmar , imi tarrayt-agi tettak-d tabɣest d lebɣi i yinelmaden akken ad mɛawanen , ad xedmen d igrawen.
Almend n wumlan d-yellan deg udlif , 72 % n yiselmaden walan belli tarrayt n unekmer s tzemmar , tefka-d igemmaḍ gerrzen deg wayen yerzan tira , slid 28 deg-sen , d ayen yeǧǧan anekmer-agi ad yili d tarrayt iwulmen i usenerni n tzemmar ɣer yinelmaden .
Di taggara , nezmer ad d-nini belli i wakken ad nesnerni aswir n yinelmaden di tira n tmaziɣt , ilaq ad nessali akud n ulmud , asṭuqqet n tzabut , irmad n ufares s tira , d yirmad n usentem d usejji .
S way-agi i d-nessaweḍ ar tagara n umahil-agi nneɣ , d yiwen n leqdic anda nebɣa ad nettekki deg uwenneɛ n uselmed n tmaziɣt , akken ad teṭṭef amkan ilaqen deg usedwel aɣelnaw. Nessaram amahil-agi ad d-yejbed lwelha n yinelmaden d yimnadiyen , ad yili d tasalelt i yimahilen nniḍen deg taɣult n tesnalmudt .
Description
104 p. ; 30 cm. (+CD-Rom)
Keywords
Apprentissage, Tamazight, Les stratégies, L’écrit, La langue amazighe, Bases théoriques, Enseignement
Citation
Etude Linguistique Amazighes