L’impact de l’enseignement colonial dans la production d’une élite. Cas de l’école de Tamazirt
Loading...
Date
2020
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
UNIVERSITE MOULOUD MAMMERI TIZI-OUZOU
Abstract
temẓi nesselmad i lufan amek ara yili, amek ara illin lefɛayel-is d wat uxxam-is d uberrani, tamusni-agi d tiktiwin ara yuɣalen deg-s d tanumi, seg adeg ara d-tekk tmagit-is. Aɣerbaz, d taɣawsa i yellan ilmend n uselmed i lufan, anda ara yiḥfid kra n tnaktiyin n tesndwelt, i wakken ad ifeṣṣel tamagit-is d lefɛayel-is di tmetti.
Aɣerbaz afransis isaxdem acḥal n leqdic i wakken ad yeẓẓu tasertit n uselmed deg Lezzayer, seg-s ara yeselmed i yinasliyen tutlayt d yedles tagdudant, seg-s ad yissin unaṣli amek ara yili d wamek ara ibedd ilmend n leqdic i lebɣi n Fransa.
Deg aya, nefka-d tamukrist:
Amek alarmi aɣerbaz ahersan yessaweḍ ad ibeddel tamuɣli n tmetti d tmuɣli ɣef tmetti ? Amek i d-tban tadyaṛt i iqedcen deg umennuɣ i d-yeḍran deg lqern n 20 di Lezzayer ? Acu d tamlilt n uɣerbaz n Tmazirt deg aya ?
Aɣerbaz n Tmazirt, d amenzu ger iɣerbazen agdudan di temnaḍt n Leqbayel, yella yers ɣef lsas adarfan, d ayen ur nelli ara s waṭas imir di tmurt, yeldi tiwwura-ines deg aggur n tuber deg useeggas n 1873. Seg ass-nni, aɣerbaz-a yuɣal d agans n temnaḍt n At Irǧen, anda yal lufanat isawden ad ɣren ttruḥun ɣer uɣerbaz-a. Daya i yessawḍen aṭas n yimusnawen ad rren lwelha-nsen ɣer yidis-is, seg wigi ad nader Masqueray d waṭas n yimusnawen d imsartiyen id-iɛeddan zṛan u xedmen leqdic fell-as.
ɛeddant fell-as aṭas n tsemmeskalin, deg-sent tin n Ferry, i wumi qarren lqanun amaynut n ugherbaz agdudan. Ladɣa deg-s i rran lqanun n lferd aɣerbazan, anda rran leqraya d aḥettem ɣef yal lufan yessawden laɛmer i ilaqen akken ad yekcem ad yelmed.
Xas akken aɣerbaz-agi xedment i warrac, uma3na llant teḥdayin i ylemden deg-s, anda sɛant amkan yettwaxdem i nitenti anda lemdent aṭas n tesmal yaɛnan leqdic n tmeṭṭut, d tɣuri d tira n tutlayt tafransist.
Di tikti anda i d-teqqaren belli Fransa tewwi-d leqdic akken ad tefk tamuɣli tamaynut i umdan, deg ayen id-yewwi umezruy, anda tuɣdaṭ-is d tin ara yarren tiktiwin n tseɣremt, ladɣa, teqdec di yal tamaṭ s yal tiɣawsiwin akken ad tawi anelmad deg ubrid n tikti-ines, ad s-teẓẓu tamuɣli n tedlest d yissaɣ afransis.
Acu kan, i wakken ad yaweḍ ɣer waya, Fransa tufa-d atas n yiɛewiqen s ɣur inasliyen, i yellan ugin aɣerbaz afransis, anda walan deg-s d taluft d da3wessu, i d-yussan akken ad tarked ɣef unsay n tmettiyin yellan di tmenaḍt n Lezzayer, ladɣa ɣer Leqbayel. Fransa terra ahil i iwulmen anasli, i wakken ad yeddu d Fransa, ad ten-rren d isertan u ad qedcen ilmend n Fransa. Deg ahil-agi, llant aṭas n tnegwa, taɣuri, tira, leḥsab, amezruy d tarakalt... d tiktiwin ara yarren anelmad ad yisin ad yemmeslay s tefransist, w ad yeẓẓu deg alaɣ-is acu i d Fransa, d acu tebɣa.
Acu kan gar wayen yellan d tikti d wayen yellan di tidett mačči kifkif, uxatar Fransa texdem amgired gar ufransis d unasli, anda tefraq aɣerbazɣef sin, aɣerbaz afransis d uɣerbaz n yinasliyen, aya yewwi-d aṭas n yiɣeblan, anda anasli yufa-d iman-is yettwarked, anda izerfan-is ur ten-yesɛi ara, d ayen yessawden inelmaden-agi id –yefɣen seg uɣerbaz afransin akken ad naɣen, ad xedmen aṭas n leqdic i wakken ad sawden ad rren izerfan d tudert n yinasliyen d tin ara yilin kifkif d tin n ufransis, seg wid i yellan ɣran deg uɣerbaz n Tmazirt, Faci Said d Lechani Mohand Said, d iselmaden i yefkan tudert-nsen akken ad sawden ad d-awin ayen yettwaksen i unasli, d Boulifa Si Amar U Said, i yellan d amenzu i yesawḍen yexdem timisirin ɣef teqbaylit, i iqdecen ilmend ad d-yessebgen amezruy n yimaziɣen, u yerran azal meqqar i tutlayt, yessawḍen yesselmed-itt i wacḥal n yinelmaden ama deg uɣerbaz amenzu neɣ deg uɣerbaz n yiselmaden, neɣ deg tezdayt n tutlayt d tsekla n Lezzayer
Description
30cm.; 80p.+cd
Keywords
Citation
Anthropologie du patrimoine et de la culture amazighs