Contribution à la géographie linguistique de la Kabylie : cas du champ lexical de la flore.
Loading...
Date
2023-11
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Université Mouloud Mammeri
Abstract
Tutlayt taqbaylit, ttmeslayen-tt deg waṭas n temnaḍin n tmurt n Leqbayel : ttemeslayentt
deg yigezda-agi n tmurt n Lezzayer : Tizi-Uzzu, Tubiret, Bgayet, Bumerdas, Sṭif, d Burǧ
BuƐririǧ.
Imi wessiɛ wadeg n tutlayt-agi, yegla-d s umgarad deg umeslay neɣ lmenṭeq, imi yal tamnaḍt
tesɛa tulmisin i tt-yessemgaraden ɣef tiyaḍ ama dayen d-icudden ɣer temsislit neɣ ɣer talɣa d
umawal ..….. Deg umahil-agi-nneɣ, nexdem ɣef trakalt tasnilsant n yismawen n yimɣan di 10
tedgatin n tmurt n Leqbayel.
Ha-tt-a tmukrist ay d-nefka : imi tutlayin akk yellan deg umaḍal bḍant d tantaliyin
yemgaraden gar-asent, wissen ay-agi ma yerza ula d tutlayt taqbaylit. Deg wacu i d-ttbanent
tneḍwa deg wayen yeɛnan : amawal, timsislit, tasnalɣa deg 10 n temnaḍin n tmurt n Leqbayel.
Turdiwin iɣef tsenned tezrawt-agi, d tigi :
- Xas tella temḍawit gar temnaḍin yembaɛaden maca yezmer ad tili ula gar tid
yemqaraben ;
- Yal mi ara mbaɛadent temnaḍin yettnerni usmeskel, ladɣa deg uswir n temsislit.
Nefren asentel-agi, imi nefka azal i tutlayt taqbaylit d usnerni-ines s tezrawin n ɣef
taɣult-agi n tussna n tentalyin akken ad d-nesban amgired yellan gar tmeslayin imi yal
tamnaḍt s tmeslayt-is. Nebɣa ad d-nawi awalen ur nettwassen ara deg umawal n yimɣan,
dayen i aɣ-yeǧǧan ad nefren tidgatin-nni, d ayen i aɣ-yeǧǧan ad nefren 10 tedgatin.
Imselɣa :
Akken ad d-nger amawal n yismawen n yimɣan deg tmurt n Leqbayel, nesteqsa imselɣa
yesɛan ugar n 35 n yiseggasen (gar 35 ar 72 n yiseggasen), gar-asen llan yifellaḥen, tifellaḥin,
tilawin n uxxam. Imselɣa-agi, d inaṣliyen n temnaḍin ay nefren, din i d-lulen din i d-kkren.
Asenked n tmenaḍin :
Timnaḍin terza tezrawt zgant-d deg yigezda n : Tizi-Wezzu (Iflissen), Bgayet (Suq-
Letnin, Sedduq, Iberbacen), Ṣṭif (At-Cbana), Bumerdes (Caɛbet LƐamer, Aɛfir) akked Tubiret
(Beclul, Imceddalen), Burǧ Bu-Ɛririǧ (Kulla). Negmer-d azal n 92 n yismawen n yimaɣan deg temnaḍin yemxalafen n tmurt n
Leqbayel.
Taɣessa n uxeddim : amahil-nneɣ, nebḍa-t ɣef krav n yixfawen :
*Deg yixef umezwaru, nesbadu-d awalen igejdanen yerzan tasmedga, nerna nsenked-d
tizrawin n yimnuda deg taɣult-agi n trakalt tasnilsant ;
*Deg yixef wis sin, nesleḍ tineḍwa yerzan amawal d timsislit.
*Deg wis kraḍ, nesleḍ deg-s tineḍwa tilɣawiyin.
Ɣer taggara n tezrawt, nessaweḍ ad d-naf tineḍwa tinmawalin, timsisliyin takked
tneḍwa tilɣawiyin.
Deg tenḍawit n umawal, nuf-d ismawen n yimɣan yesɛan seg n 02 tneḍwa alamma d 07
tneḍwa.
Amedya : asennan n weɣyul: yesɛa (07) n tneḍwa : acikaw, acikaw n uɣyul, ağeğğig n
tfeɣwin, asennan n weɣyul, asennan n uṛumi, buneqqar, tasekra. Nufa daɣen awalen imerḍilen ama seg taɛrabt ama seg tefransist :
Md : Tut, sselq (d areṭṭal seg taɛṛabt) ;
Md : Nifel, Lyasmin (d areṭṭal seg tefransist).
-Ismawen uddisen : llan s tenzeɣt ‘’n’’ neɣ mebla tanzeɣt :
Md : acikaw n uɣyul, ağeğğig n tfeɣwin (d uddisen s usdukkel n yiferdisen ) ;
: Amageraman, iferzizwi ( uddisen d usenṭeḍ n yiferdisen).
Ɣer taggara n ukatay-nneɣ, neṣsaweḍ ad nesserwes timeslayin deg 10 n temnaḍin n
tmurt n Leqbayel ama deg wayen yeɛnan amawal, timsislit d tesnalɣa
Description
89 p. : ill. ; 30 cm. (+CD-Rom)
Keywords
La géographie linguistique, La Kabylie, Champ lexical, La flore
Citation
Etudes linguistiques amazighes