Essai d’analyse comparative et critique des deux dictionnaires : Kabyle-Français de J-M DALLET (1982) et Tamaziɣt Tatrart Tamaziɣt-Français-Arabe de M-A HADDADOU (2018)
Loading...
Date
2020
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
UNIVERSITE MOULOUD MAMMERI TIZI-OUZOU
Abstract
Afares n usegzawal,d axeddim n umseknawal imi d netta i yettextirin amawal n tutlayt
aken ad yesbed umuɣ n wawalen umi neqqar tidfayin. Tagrumma n tedfayin-a nessawal-asent
tawsiwan.
Amseknawal, yettassa awalen d iliksimen, ɣef waya ilaq ad ad nzer d akken asegzawal
ur yezmir ara ad d-yejmaɛ akk awalen n tutlayt acku ulac allalen s wacu nezmer ad d-nawi
akk awalen-a deg wattalen yemxallafen. Axatar d attal-agi I aɣ-d-yettaken timras I deg
nesemras awalen-a akken ad ten-id-neglem.
Asegzawal ilaq ad d-yerr ɣef isteqsiyen n yimeɣri I d-yettmagaren awalen neɣ inumak
ur yessin ara ɣef waya ḥwağen tasuɣilt n wawalen-a.
Tuget n ifarisen n useknawal n tmaziɣt iqburen, xedmen-ten imeskaren iɣenṭaḍen
ladɣa ifransisen, kra deg-sen gan-ten akken ad ilin d allal n teywelt ger tedbelt, iserdasen d
imsinziye. Ifarisen-agi, xussen deg tewsiwant d tbadutin-nsen.
Aseknawal yerzan tamaziɣt, tesɛa ugar ifarisen ama d isegzawalen, ama d
imawalen…, yessilɣen seg talit ɣer tayeḍ almi ssawḍen ɣer taɣult tusnant
Axeddim-a isem-is: “tirmit n tesleḍt d userwes d uzɣan n sin isegzawalen: J-n dallet
taqbaylit tafransist (1982) akked tamaziɣt tatrart tamaziɣt tafransist taɛrabt n M-A.
HADDADOU (2018)”.
Iswir n uktay-a, s tezrawt n sin-agi isegzawalen, ad d-nesmiwer uguren n umseknawal
n tmaziɣt ama d wid yerzan tabadut, ama d wid yerzan asesmel n tenga tammawalt.
Akken ad nefhem tiktiwin n tegmi-agi, nefḍa akatay-a ɣef 5 n yixfawen:
-ixef amezwaru yerza timidranin tizṛayanin yezan taɣult n umsekknawal s usbadu n
wawalen igejdanen akken ad nefhem axeddim-a.
-deg yixef wis sin, nerra lwelha-nneɣ ɣer umezruy n usegzawal akken ad nissin amettiines,
daɣen nẓer tamhazt-is seg tlalit-is ar ass-a. deg yixef-agi daɣen, ad neɛreḍ ad nwali
ifarisen yerzan tamaziɣt seg 1844, aseggas ideg id-yeffeɣ usegzawal amenzu n J-M de
Paradis, alma d 2010 anda d-yeffeɣ usegzawal amezwaru ayenutlayan taqbaylit s teqbaylit n
K.BOUMARRA -deg yixef wis ukuẓ (4), deg-sen inga tazrawt i yisegzawalen n Dallet d win n
Haddadou asezrew n teɣesemɣert-nsen d teɣsemezzit-nsen, yessafrar-d nneqṣan d wuguren
igejdanen I d-yettemlili imeɣri deg unadi-ines. Ay-a nezegzel-it-id di kra n tenqiḍin I diteddun:
- Asezrew n isegzawalen-a, yesban-aɣ-d ugur n tuddsa n teɣsemɣert d tiɣsemezzit.
Tawsit n usesmel n tedfayin ad naf asesmel s yiẓuran deg usegzawal n J-M. Dallet d
usesmel agemmayan deg usegzawal n M-A. Haddadou:
Asesmel s yiẓuran, yeḥwağ tamusni n yilugan n tutlayt, ayagi yettarra anadi ɣef
tedfayin yewɛer.
Asesmel agemmayan n wawalen, ur isemnekni ara deg usebdu n tedfayinn deg
usegzawal, amedya ad naf isekkilen “A” d “T” wwin qrib azgen deg usegzawel
ma d kra n yisekkilen nniḍen ur sɛin ara ugar n 15 n tedfayin. Arnu ɣer waya,
asesmel-agi igellu-d s rwaḥ d tuɣalin gar tferkiwin n usegzawal imi asesmel-a
igezzem assaɣ n talɣa d unamek yellan gar wawalen.
- Tabadut n useknawal, deg tuget n isuka, ad tt-naf d tabadut tamegdazalt. Ay-agi ur
yettɛawan ara imeɣri imi Tamaziɣt d Tefransist d snat n tutlayin yemxallafen, ur sɛant ara
yiwen n wannar anamkan.
- Imedyaten sɛan azal meqqren deg usegzawel, acku semden tabadut yerna yessekmamitt.
Deg usegzawal n M-A. Haddadou, aḥric-agi ur yemmid ara imi ameskar, ur iga ara
imedyaten ara d-yessegzin tabadut-is.
- Send tazrawt n wammud-a, nga tamawt ɣef tira tamsislant i iban deg isegzawalen i sin,
ulamma d aferdis anumas deg usuddes n tfarest n useknawal.
Di taggara, deg yixef wis semmus, nesserwes sin isegzawalen, nezɣen-iten akken ad
nessaweḍ ad d-nefk isumar akken ad nerr tilas I wuguren n useknawal n Tmaziɣt.
Tazrawt-agi ɣef useknawal n Tmaziɣt, yeldi-d allen ɣef tmukrist tamaynut: adeg n
usegzawal deg urmud asnalmud d wazal-is deg( l’aménagement) n tutlaytsend asenṣeb d
usudu-ines.
Description
30cm; 113p.
Keywords
Citation
Etudes linguistique Amazighes